Những khai cuộc cờ vua tốt nhất cho người mới

Chọn một khai cuộc khi mới chơi thực sự khó — không phải vì lựa chọn ấy quan trọng đến thế, mà vì các lời khuyên đá nhau. Người thì đẩy bạn về phía những gambit sắc bén, người thì khuyên các hệ thống thế trận khô khan. Ai cũng có vẻ giữ một quan điểm chắc nịch.

Sự thật là với người mới, khai cuộc gần như không có sức nặng. Ở trình độ này, cái quyết định ván cờ là chiến thuật chứ không phải lý thuyết. Điều thật sự đáng kể là chọn một khai cuộc rèn cho bạn thói quen tốt: giữ trung tâm, phát triển quân nhanh, đưa vua vào chỗ an toàn. Hầu như khai cuộc vững chắc nào cũng làm được. Vấn đề chỉ còn là cái nào dễ hiểu và dễ nhớ nhất.

Cho bên Trắng: Ván cờ Ý (Italian Game)

Ván cờ Ý (Italian Game) bắt đầu bằng 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4. Đây là một trong những khai cuộc lâu đời nhất của cờ vua và cũng là một trong những khai cuộc hợp nhất với người mới. Lý do bày ngay trước mắt: mỗi nước đi đều theo đúng nguyên tắc cơ bản. Bạn chiếm trung tâm bằng một tốt, phát triển mã tới ô tự nhiên, và đặt tượng lên đường chéo có tác dụng.

Ván cờ Ý dẫn tới những thế cờ mở, đậm chiến thuật, nơi cả hai bên đều có cơ hội. Nó luyện cho bạn để mắt tới sự linh hoạt của quân và quyền kiểm soát trung tâm. Sẽ không có biến lý thuyết sắc bén nào phục sẵn bắt bạn phải thuộc lòng: các thế cờ hiện ra đều hợp lẽ và đọc được.

Từ ván cờ Ý, sau này bạn có thể chuyển sang nghiên cứu ván cờ Tây Ban Nha (Ruy Lopez) một cách êm xuôi nếu muốn đào sâu, bởi phần lớn các chủ đề chiến lược vẫn dùng lại được.

Cho bên Trắng: Hệ thống London

Nếu bạn thích cách chơi điềm đạm hơn, Hệ thống London đáng để ngó tới. Nó khởi đi từ 1.d4, đặt tượng ở f4 và mã ở f3, dựng nên một thế trận vững mà bên Đen khó công thẳng vào.

Với người mới, ưu điểm của London là sự đồng nhất. Bạn dựng gần như cùng một cấu trúc nền bất kể bên Đen làm gì, nghĩa là ít phải thuộc lòng và ít bị bất ngờ. Cái giá phải trả là các thế cờ yên ắng hơn, chiến thuật không bùng lên ngay.

London đôi khi bị chê là buồn tẻ, và ở đỉnh cao lời chê ấy có lý. Nhưng với người mới, buồn tẻ mà chắc chắn thường hơn hẳn hào hứng mà rủi ro. Bạn sẽ ít gây ra thảm họa từ London hơn là từ những gambit sắc bén.

Cho bên Đen chống 1.e4: Phòng thủ Caro-Kann

Caro-Kann bắt đầu bằng 1.e4 c6, chuẩn bị tranh chấp trung tâm bằng d5 ở nước kế tiếp. Đây là một trong những lời đáp vững chắc nhất trước 1.e4 và là một trong những lựa chọn tốt nhất cho người mới muốn tránh phải nhồi lý thuyết dài dòng.

Caro-Kann cho những thế cờ mà bên Đen có cấu trúc tốt lành mạnh và kế hoạch phát triển rõ ràng. Bạn hiếm khi lâm nguy tức thì, còn các thế cờ hiện ra thì dạy được nhiều mà không đè bẹp người chơi. Nhiều kỳ thủ mạnh đã dùng Caro-Kann suốt sự nghiệp.

So với phòng thủ Sicilian vốn sắc bén hơn và đòi thuộc lòng nhiều hơn hẳn, Caro-Kann tỏ ra thân thiện với những ai còn đang gây dựng nền tảng chiến thuật và chiến lược.

Cho bên Đen chống 1.e4: Phòng thủ Sicilian

Sicilian là lời đáp phổ biến nhất trước 1.e4 ở mọi trình độ, từ người mới cho tới nhà vô địch thế giới. Nó bắt đầu bằng 1.e4 c5 và lập tức tạo ra một thế cờ mất cân bằng, nơi cả hai bên giành giật quyền chủ động.

Trong giới người mới, tiếng tăm của nó chia hai ngả. Một mặt, nó dẫn tới những thế cờ giàu nội dung, rắc rối, với cơ hội thắng thật sự cho cả hai bên. Mặt khác, nó đòi chuẩn bị nhiều hơn và có thể hỏng bét nếu bạn lạc vào các biến lý thuyết sắc bén mà không biết mình đang làm gì.

Nếu bạn thích lối cờ chiến thuật, ưa giao tranh, và sẵn lòng bỏ chút thời gian nắm các ý tưởng cơ bản, Sicilian là lựa chọn tuyệt vời. Nếu bạn muốn những thế cờ đơn giản hơn trong lúc còn xây nền, Caro-Kann có lẽ hợp với bạn hơn. Không lựa chọn nào là sai cả.

Cho bên Đen chống 1.d4: Phòng thủ Ấn Độ Vua (King's Indian Defense)

Trong phòng thủ Ấn Độ Vua (King's Indian Defense), bên Đen cố tình để bên Trắng dựng một trung tâm mạnh với các tốt ở d4 và e4, rồi phản công lại nó. Nó khởi đầu bằng những nước như 1.d4 Nf6 2.c4 g6 3.Nc3 Bg7, con tượng ở g7 gây sức ép từ xa dọc đường chéo dài.

Phòng thủ này dẫn tới các thế cờ sắc bén, mất cân bằng, nơi cả hai bên đều có cơ hội tấn công. Nhiều nhà vô địch thế giới đã chơi nó, trong đó có Kasparov và Fischer. Ý tưởng chiến lược của nó — để đối thủ dựng trung tâm rồi phá ngầm nó — nằm trong số những chủ đề quan trọng nhất của cờ vua.

Với người mới ưa lối chơi tấn công, đậm chiến thuật, phòng thủ Ấn Độ Vua vừa hấp dẫn vừa bổ ích. Nó đòi thuộc lòng ít hơn vài phương án khác, bởi các kế hoạch dựa trên những ý tưởng chiến lược rõ ràng chứ không dựa vào trình tự nước đi cụ thể.

Điều còn quan trọng hơn việc chọn khai cuộc

Dù chọn khai cuộc nào, hãy dồn sức hiểu ý tưởng đằng sau các nước đi thay vì học thuộc các biến. Sau mỗi nước khai cuộc, hãy tự hỏi nước ấy đạt được gì. Nó có giúp kiểm soát trung tâm không? Nó có phát triển một quân không? Nó có chuẩn bị nhập thành không?

Khi đối thủ đi chệch khỏi những gì bạn đã học — và họ sẽ làm vậy liên tục — bạn sẽ muốn suy luận được từ các nguyên tắc, thay vì đứng hình vì phần chuẩn bị đã hết. Nguyên tắc trụ được xa hơn trí nhớ.

Hãy dùng công cụ miễn phí để tra khai cuộc. ChessOnyx có hướng dẫn chi tiết cho nhiều khai cuộc nhắc tới ở đây. Lichess có công cụ tra khai cuộc cho thấy những nước nào đã được chơi và các ván cờ thường tiếp diễn ra sao. Hãy dành thời gian cho chúng, nhưng luôn hỏi vì sao một nước đi là tốt, chứ không chỉ hỏi nước ấy là gì.