Những tàn cuộc bạn thực sự cần biết
Một danh sách ngắn quyết định rất nhiều ván cờ — và những gì có thể bỏ qua
Việc học tàn cuộc mang tiếng là khô khan, nên phần lớn người chơi nghiệp dư bỏ qua nó để dồn sức cho khai cuộc. Điều đó ngược hẳn. Khai cuộc quyết định tương đối ít ván cờ nghiệp dư; tàn cuộc quyết định rất nhiều — và khác với vốn khai cuộc, kiến thức tàn cuộc không bao giờ trở nên vô dụng chỉ vì đối thủ đi chệch đường.
Tin tốt là danh sách những tàn cuộc thực sự đáng biết rất ngắn.
Các thế chiếu hết cơ bản
Vua và hậu đấu vua, cùng vua và xe đấu vua. Hai thứ này không thể mặc cả: nếu bạn không thực hiện được một cách chắc chắn, sớm muộn bạn sẽ hòa một ván đã thắng hoàn toàn, và điều đó rất xót.
Cả hai đều là quy trình đơn giản: dùng vua phối hợp với quân, dồn vua đối phương về phía biên, và tránh hòa vì hết nước đi. Mỗi thế chỉ cần mười phút luyện là thường nhớ được lâu dài.
Nếu muốn một bài kiểm tra sát thực tế, hãy luyện thế chiếu hết bằng xe trong khuôn khổ luật năm mươi nước. Với kỹ thuật đúng thì thừa thời gian, còn đi loanh quanh cầu may thì bất khả thi.
Tàn cuộc vua và tốt
Giá trị thật nằm ở đây. Tàn cuộc tốt là nền móng của việc hiểu tàn cuộc, bởi mọi tàn cuộc khác đều có thể giản lược về nó, và muốn đánh giá xem bạn có muốn sự giản lược ấy hay không thì phải nắm được phần này.
Hãy học thế đối mặt — tình huống hai vua đứng đối diện cách nhau một ô, và bên nào tới lượt đi thì bên đó phải nhường đất. Hãy học hình vuông của tốt, thứ cho bạn biết ngay lập tức vua có đuổi kịp một tốt thông hay không. Hãy học xem những thế tốt biên nào là hòa bất kể hơn kém quân.
Chỉ vài ý tưởng đó thôi đã biến rất nhiều tàn cuộc vốn mù mờ thành những thế cờ bạn chơi đúng được mà không phải tính lại từ đầu.
Hai tàn cuộc xe: Lucena và Philidor
Tàn cuộc xe là loại tàn cuộc thường gặp nhất trong thực chiến, và hai thế cờ gánh phần lớn khối lượng đó.
Thế Lucena là kỹ thuật thắng khi bạn có xe và tốt chống lại xe, còn tốt của bạn sắp phong cấp; nước điều quân này được gọi là bắc cầu. Thế Philidor là kỹ thuật cầm hòa của bên phòng thủ: giữ hàng ngang thứ ba cho tới khi tốt tiến lên, rồi chiếu từ phía sau.
Biết hai thế này chính là ranh giới giữa việc thắng hoặc giữ hòa một tàn cuộc xe bằng kỹ thuật thay vì bằng hy vọng. Học mất một buổi tối và sinh lợi suốt phần đời chơi cờ còn lại.
Cầm hòa khi bạn đang kém
Một nửa kỹ năng tàn cuộc là phòng thủ, và phần này ít được luyện vì nghiên cứu những thế cờ đang thua thì kém vui hơn.
Các ý chính rất đơn giản: khi thiếu quân thì đổi quân chứ đừng đổi tốt, hướng tới những cấu trúc đã biết là hòa như tàn cuộc tốt biên với tượng sai màu, và nhớ rằng thế hòa vì hết nước đi là một tài nguyên chứ không phải tai nạn. Nhiều tàn cuộc coi như thua vẫn hòa được nếu bên phòng thủ biết mình đang nhắm tới đâu.
Một kỳ thủ đều đặn cứu được nửa điểm từ những thế cờ xấu sẽ tăng hệ số nhiều hơn người học thuộc thêm một biến khai cuộc.
Những gì bạn có thể bỏ qua
Bạn không cần kiến thức lý thuyết sâu về hậu chống xe, thế chiếu hết bằng tượng và mã, hay những tàn cuộc phức tạp nhiều quân. Chúng xuất hiện đủ hiếm để thời gian học được dùng vào chỗ khác thì có ích hơn.
Danh sách bên trên — hai thế chiếu hết cơ bản, nền tảng vua và tốt, Lucena cùng Philidor, và kỹ thuật phòng thủ — bao trùm đại đa số tàn cuộc bạn thực sự sẽ gặp. Đó là công việc của một cuối tuần, không phải của cả sự nghiệp.