Nên học gì trước

Trong cờ vua không bao giờ có chuyện học xong, và chẳng ai bảo bạn nên bắt đầu từ đâu. Thế nên phần lớn mọi người cứ làm theo thứ mình vừa gặp gần nhất. Đó là lý do nhiều người thuộc mười hai nước của một khai cuộc nhưng không chiếu hết nổi bằng xe.

Không có điều nào ở đây là bắt buộc. Nếu bạn ép mình học thứ mình không thích, sớm muộn bạn cũng nghỉ dài hoặc bỏ hẳn — mà người đã ngừng chơi thì cũng ngừng tiến bộ.

Hãy xem đây như một hướng đi: đây là những thứ mà phần lớn ván cờ thực sự thua ở đó.

Đừng cho không quân

Dưới khoảng 1000, gần như mọi ván đều được quyết định bởi một quân bị bỏ không ai giữ — en prise, như người ta hay nói, tức là đang bị tấn công mà không có gì bảo vệ. Hiểu biết thế trận giỏi đến mấy cũng vô ích nếu ván nào bạn cũng mất một mã.

Cách chữa không phải kiến thức mà là thói quen: trước mỗi nước, nhìn xem đối thủ đang tấn công cái gì và nước đi của chính bạn để hở cái gì. Nghe thì tầm thường nhưng đó là thứ hiệu quả nhất ở trình độ mới chơi.

Chừng nào điều này chưa tương đối vững, phần còn lại của danh sách sẽ không giúp bạn được bao nhiêu.

Những mô-típ chiến thuật đơn giản

Fork (đòn đôi), Pin (ghim), Skewer (xiên), Discovered Attack (đòn mở), Back-rank Mate (chiếu hết hàng cuối). Năm mô-típ này quyết định phần lớn các ván nghiệp dư, và luyện chiến thuật đều đặn thì mắt bạn sẽ quen với chúng rất nhanh.

Nhìn ra mô-típ đơn giản ngay lập tức quan trọng hơn tính những biến dài. Cái đơn giản xuất hiện gần như trong mọi ván, còn các phối hợp phức tạp thì hiếm.

Khai cuộc: nguyên tắc, không phải lý thuyết

Chiếm trung tâm, phát triển quân ra những ô có ích, nhập thành, nối xe, và đừng đi cùng một quân ba lần mà không có lý do.

Bấy nhiêu là đủ dùng trong thời gian dài. Học thuộc biến ở trình độ nghiệp dư phần lớn là phí thời gian — đối thủ dù sao cũng đi lệch từ sớm, và lúc đó chỉ có việc hiểu ván cờ thực sự nói về cái gì mới giúp được.

Sẽ khác nếu bạn liên tục ra khỏi một khai cuộc cụ thể trong thế xấu. Khi đó đúng là nên xem kỹ khai cuộc ấy, vì bạn đã tìm ra một vấn đề thật chứ không phải giả định.

Những tàn cuộc thực sự cần

Chiếu hết bằng hậu, chiếu hết bằng xe, và nền tảng tàn cuộc tốt: thế đối và ô vuông của tốt.

Đây là bước phần lớn mọi người bỏ qua, mà lại có hiệu quả ngay. Những thế này xuất hiện liên tục, và một khi đã học thì kiến thức không bao giờ cũ. Làm hỏng một tàn cuộc đang thắng mất trọn một điểm y như một blunder, nhưng sửa thì dễ hơn nhiều.

Xoay xở với đồng hồ

Đến một lúc nào đó vấn đề không còn là cờ của bạn mà là thời gian. Thua giờ, hoặc vứt bỏ tất cả khi hết giờ, không liên quan mấy đến việc bạn chơi hay đến đâu — đó là một kỹ năng riêng và luyện riêng được.

Nhưng nó chỉ thành chuyện thực tế khi bản thân các nước đi đã tạm ổn. Quản lý thời gian tốt cho những nước cho không quân thì chẳng giúp được ai.

Đổi hay không đổi

Khi nào đổi quân là tốt, khi nào không, và làm sao lái ván cờ về một tàn cuộc mà bạn nắm được. Đây là chỗ cảm nhận thế trận bắt đầu quan trọng hơn tính toán.

Nhưng điều đó chỉ có ý nghĩa sau khi bạn biết các tàn cuộc. Đổi để vào một tàn cuộc được cho là thắng nhưng bạn không biết chuyển hóa thì còn tệ hơn là cứ để quân trên bàn.

Trung cuộc: kế hoạch và cấu trúc

Cấu trúc tốt, ô yếu, quân nào nên đứng đâu, và làm gì khi không có chiến thuật nào cả. Đây là phần mất nhiều thời gian nhất.

Và nó cũng không bao giờ thực sự kết thúc — tùy tính cách mà điều đó gây bực bội hoặc chính là lý do bạn còn chơi tiếp.

Nhắc lại: không có gì là bắt buộc

Chẳng ai đi hết một danh sách như thế này gọn gàng từ trên xuống dưới, mà cũng không cần. Hiểu biết trung cuộc nhặt được dọc đường, kỹ thuật tàn cuộc học từ những ván thua, và nhiều thứ rồi cũng tự sáng ra.

Nếu khai cuộc làm bạn thấy cuốn, hãy học khai cuộc — kể cả khi tàn cuộc còn lung lay. Thứ hợp với phong cách của bạn và giữ được hứng thú mới là thứ đọng lại. Thứ tự ép mình làm thì hiếm khi bền.

Dù sao chỉ dẫn tốt nhất vẫn đến từ chính ván cờ của bạn: lần này thực sự hỏng ở đâu? Ai thường xuyên trả lời câu đó một cách thành thật thì không cần bất kỳ thứ tự chung nào.